Ανοιχτή επιστολή προς τον πρωθυπουργό για την ύδρευση του Ηρακλείου

Αξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ,

Το νερό συνιστά φυσικό πόρο και δημόσιο κοινωνικό αγαθό, όπως προβλέπεται στο Σύνταγμα και αποτυπώνεται στις Αποφάσεις του ΣτΕ. Αποτελεί, επιπλέον, δικαίωμα των πολιτών, σύμφωνα με το 64/292 Ψήφισμα του ΟΗΕ του 2010.

Η παρατεταμένη ανομβρία των τελευταίων ετών, σε συνδυασμό με τη αυξανόμενη ζήτηση υδάτινων πόρων, έχει οδηγήσει την ανατολική Κρήτη σε συνθήκες έντονης λειψυδρίας. Οι επιπτώσεις είναι πολυεπίπεδες και επηρεάζουν άμεσα την αγροτική παραγωγή, την τουριστική δραστηριότητα, την τοπική οικονομία, κυρίως όμως την καθημερινότητα των πολιτών και την ποιότητα της ζωής τους.

Σήμερα το Ηράκλειο εξαρτάται από δύο πηγές υδροδότησης: τον υπόγειο υδροφορέα με πλειάδα γεωτρήσεων, ορισμένες από τις οποίες έχουν υφαλμυρισθεί, καθώς και από τα επιφανειακά ύδατα του φράγματος του Αποσελέμη, το οποίο στερεύει λόγω της έλλειψης βροχοπτώσεων. Σ’ αυτή την πραγματικότητα, μέχρι σήμερα, δεν έχουν συμπεριληφθεί και δεν αξιοποιούνται οι πηγές του Αλμυρού ποταμού, αν και κάθε χρόνο εκβάλλονται στη θάλασσα εκατομμύρια κυβικά νερού αρίστης ποιότητας. Οι εκροές αυτές διαρκούν από τριάντα (30) έως σαράντα πέντε (45) ημέρες, εξαρτώμενες από τις βροχοπτώσεις, και μπορούν να επιμηκυνθούν με μικρό κόστος της τάξης των 200.000 ευρώ, εάν εφαρμοστούν κατάλληλες τεχνικές παρεμβάσεις, σύμφωνα με τις συστάσεις των επιστημόνων ως πρώτη προσέγγιση.

Οι ποσότητες νερού που απαιτούνται για την ύδρευση του Ηρακλείου, της τέταρτης μεγαλύτερης πόλης της Ελλάδας, είναι της τάξης των 20 – 22 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετησίως, ή 55.000 – 60.000 κυβικών μέτρων ημερησίως. Η ισορροπία η οποία διαμορφώθηκε με τη λειτουργία του φράγματος Αποσελέμη, η οποία ήταν 50% από υπόγεια και 50% από επιφανειακά ύδατα, έχει ανατραπεί και σήμερα τείνει στο 85% από υπόγεια και 15% από επιφανειακά ύδατα.

Επιπλέον, εκτός από τη λειψυδρία, έχει επανέλθει και ο εφιάλτης της υφαλμύρινσης, με αποτέλεσμα το Ηράκλειο σε μεγάλο ποσοστό (άνω του 60%) όπως και οι όμοροι δήμοι του Μαλεβυζίου και της Χερσονήσου να υδρεύονται με μη κανονικό, υφάλμυρο νερό. Αυτό επιβαρύνει τόσο την ποιότητα ζωής των πολιτών όσο και τις οικιακές και επαγγελματικές υποδομές δημιουργώντας εύλογους προβληματισμούς για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Σχετικές μετρήσεις ποιότητας του νερού στο δίκτυο ύδρευσης του Ηρακλείου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα του Χημικού Εργαστηρίου (www.chemistrylab.gr), του οποίου έχω την ευθύνη λειτουργίας, όπου αποτυπώνεται η σοβαρότητα της κατάστασης.

Με αυτά τα δεδομένα, της λειψυδρίας και της υφαλμύρινσης, το ημερήσιο έλλειμμα φυσικού νερού ύδρευσης αρίστης ποιότητας είναι της τάξεως των 33.000 – 35.000 κυβικών μέτρων, εξαιτίας της ακαταλληλότητας του νερού που διοχετεύεται στο δίκτυο ύδρευσης από τις υφαλμυρισμένες γεωτρήσεις. Τα προαναφερόμενα μεγέθη αφορούν μονάχα το Δήμο Ηρακλείου και δεν περιλαμβάνουν τις ανάγκες των όμορων δήμων, ούτε τις αυξημένες απαιτήσεις που απορρέουν από τις τουριστικές δραστηριότητες της περιοχής.

Στο πλαίσιο αυτό, η Περιφέρεια Κρήτης δηλώνει αναρμόδια, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης διαπιστώνει έλλειψη υποχρεωτικότητας στην ισχύουσα νομοθεσία για την επίλυση του προβλήματος ύδρευσης και ο Οργανισμός Ανάπτυξης Κρήτης δια του προέδρου του, αναφερόμενος στις βροχοπτώσεις στο Φράγμα του Αποσελέμη περιορίζεται στην διαπίστωση ότι «ότι μας δίνει η φύση, το παίρνουμε». Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή δεν φαίνεται να εφαρμόζεται στην περίπτωση των πηγών του Αλμυρού ποταμού, όπου εκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού νερού αρίστης ποιότητας κατάλληλου για ύδρευση, καταλήγουν ανεκμετάλλευτα στην θάλασσα.

Αντί, λοιπόν, ο Δήμος Ηρακλείου να εγγυάται την ποιότητα του νερού ύδρευσης και να διασφαλίζει την επαρκή και απρόσκοπτη παροχή του σε δημότες, κατοίκους και επισκέπτες, παρέχει υφάλμυρο νερό σε ποσοστό πάνω από 60%.

Αντί, να καλλιεργεί στους πολίτες αίσθημα εμπιστοσύνης για την ποιότητα του παρεχόμενου νερού και να προωθεί μια τεκμηριωμένη, επιστημονικά θεμελιωμένη λύση στο ζήτημα της υδροδότησης, στην πράξη επικρατούν:

πλήρης αδράνεια για δύο ολόκληρα χρόνια, τουλάχιστον,
άρνηση ουσιαστικής διαβούλευσης και αδυναμία πραγματοποίησης διαλόγου,
μεθοδευμένη αποσιώπηση της πραγματικότητας (ύδρευση του Ηρακλείου με ακατάλληλο υφάλμυρο – μη πόσιμο νερό),
αποφυγή ανάληψης ευθύνης ως προς την ποιότητα του παρεχόμενου νερού ύδρευσης,
κατάθεση «προτάσεων» για «έργα»που έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις επιστημονικές εισηγήσεις, όπως αυτές αξιολογήθηκαν το 2021 από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης με χρηματοδότηση ευρωπαϊκών πόρων. Ειδικότερα:
- Αρχικά εξαγγέλθηκε η χωροθέτηση και λειτουργία δύο μονάδων αφαλάτωσης, δυναμικότητας 2.000 κυβικών ανά 24ωρο, και στη συνέχεια ανακοινώθηκε η λειτουργία και τρίτης μονάδας (ενώ εκκρεμούν κι άλλες τρείς), προϋπολογισθέντος κόστους εγκατάστασης 2,5 εκατομμυρίων ευρώ η κάθε μια, χωρίς καμιά εκτίμηση ή αναφορά στο ιδιαίτερα υψηλό λειτουργικό κόστος.
- Ανατέθηκε μελέτη για εγκατάσταση μονάδας αφαλάτωσης στις πηγές του Αλμυρού, παραγωγικής ικανότητας 24.000 κυβικών ημερησίως, προϋπολογισμού 50 εκατομμυρίων ευρώ !!! ΟΧΙ για αξιοποίηση του ΦΥΣΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ του Αλμυρού, όπως προτείνει η επιστημονική κοινότητα, αλλά αποκλειστικά για ΑΦΑΛΑΤΩΣΗ.
- Προγραμματίζεται η αντικατάσταση του αγωγού μεταφοράς νερού από την περιοχή της Τυλίσσου-Κέρης, σημερινής δυναμικότητας 700 κυβικών ανά ώρα, (17.000 κυβικά ανά 24ωρο), προϋπολογισμού 10 εκατομμυρίων ευρώ. Ο αγωγός αυτός, εδώ και πολλά χρόνια, όταν λειτουργούσε-ει, μετέφερε-ει ακατάλληλο, υφάλμυρο νερό στην πόλη του Ηρακλείου. Δηλαδή, ανερυθρίαστα ομολογείται ότι για τα επόμενα χρόνια το Ηράκλειο θα υδρεύεταιμε ακατάλληλο, υφάλμυρο νερό, καθώς οι γεωτρήσεις Τυλίσσου-Κέρης έχουν υφαλμυρισθεί. Η λειτουργία αυτού του αγωγού, αφού ακυρωθεί η λειτουργία των υφαλμυρισμένων γεωτρήσεων, πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να σταματήσει και όχι να αναβαθμιστεί.
- Υπάρχει ακόμη πρόβλεψη για διάνοιξη νέων γεωτρήσεων -δύο άμεσα και κάποιες άλλες στο μέλλον- οι οποίες θα έπρεπε να είχαν διανοιχθεί προ πολλού, δεδομένου ότι η επερχόμενη λειψυδρία ήταν προβλέψιμη.
Στα τέλη του 2025 ανακαλύφθηκε και η διαδικασία «κήρυξης του Ηρακλείου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας», όχι για να δοθούν ουσιαστικές λύσεις, αλλά για να παρακαμφθούν οι προβλεπόμενες εγκρίσεις και ο έλεγχος, τόσο σε επίπεδο σχεδιασμού όσο και σε επίπεδο διαχείρισης. Μέχρι και σήμερα, δεν έχει ληφθεί ούτε μια απόφαση από τα αρμόδια όργανα του Δήμου Ηρακλείου σχετικά με τον «σχεδιασμό», ενώ -σύμφωνα με τις δηλώσεις τους- οι πράξεις επείγουν, αλλά …. δεν ξέρουν πως μπορούν να ανοίξουν τις γεωτρήσεις και περιμένουν την κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Ο αείμνηστος Νομάρχης Ηρακλείου Γιάννης Γαρεφαλάκης αν ζούσε θα έλεγε «σάντι σοβαρότητα δεν έχει».

Σημειώνεται ότι η παρούσα Δημοτική Αρχή δεν έχει τη δικαιοδοσία ούτε τη δημοκρατική νομιμοποίηση να δεσμεύσει το μακροχρόνιο μέλλον της πόλης σε έργα μεγάλης κλίμακας, τα οποία δεν συζητήθηκαν ούτε ανακοινώθηκαν κατά την προεκλογική περίοδο, πολύ περισσότερο όταν αναφερόμαστε στην ύδρευση του Ηρακλείου με βιομηχανικό νερό, όταν υπάρχουν αναξιοποίητες πηγές φυσικού νερού αρίστης ποιότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, είναι πολύ δύσκολο κάποιος να επιχειρηματολογήσει πειστικά για τα παραπάνω, τόσο σε πρακτικό, όσο και σε ηθικό επίπεδο.

Ως Δημότης Ηρακλείου και ενεργός πολίτης, που δεν δραστηριοποιείται στον κύκλο της εμπορίας του νερού και των λυμάτων, χωρίς οικονομικά ή επιχειρηματικά συμφέροντα στο χώρο της αφαλάτωσης ή της κατασκευής έργων, που δεν είναι σιτιζόμενος από το ελληνικό δημόσιο, ένας πολίτης που σέβεται τους συνανθρώπους του, σηκώνοντας το βλέμμα μου, όπως και κάθε καλόπιστος, μπορώ να αντικρίσω την πραγματικότητα όπως αυτή αποτυπώνεται στο παρακάτω πινακάκι, τόσο απλά:

Α/Α

Φράγμα Αποσελέμη

Πηγές Αλμυρού

Προτεινόμενη μονάδα αφαλάτωσης

Αξιοποιήσιμη ποσότητα νερού ύδρευσης,ημερησίως

Είσοδος από υπερχείλιση του Οροπεδίου στις 13.2.2026
200.000 κυβικά μέτρα

Εκροή στη θάλασσα στις 18.2.2026

950.000-1.000.000 κυβικά μέτρα από την έξοδο της λίμνης

Ημερήσια παροχή

2.000

κυβικά μέτρα

Μια μέρα του Αλμυρού ισοδυναμεί με πέντε (5) ημέρες πλημμυρικών φαινομένων στο Οροπέδιο Λασιθίου και πεντακόσιες (500), από τις προτεινόμενες, μονάδες αφαλάτωσης.

Εύκολα μπορεί να αντιληφθεί ο οποιοσδήποτε πολίτης ότι με την ελάχιστη υδρομάστευση των πηγών του Αλμυρού για διάστημα τριάντα (30) ημερών, μπορεί να υδρευθεί το Ηράκλειο και, με λίγη καλή θέληση, το βόρειο τμήμα του νομού Ηρακλείου, το νέο αεροδρόμιο, καθώς και το Μεραμπέλο του νομού Λασιθίου. Ο αποθηκευτικός χώρος του φράγματος Αποσελέμη και τα δίκτυα διανομής, υπάρχουν ήδη αλλά κινδυνεύουν να καταστραφούν λόγω πλημμελούς χρήσης ή αχρησίας.

Η προτεινόμενη λύση της αφαλάτωσης και οι λοιπές διαδικασίες, για την υδροδότηση του Ηρακλείου, του βόρειου μετώπου του νομού και του Άγιου Νικόλαου μοιάζουν αστείες. Η περιοχή δεν μπορεί να ταυτιστεί με μια άνυδρη βραχονησίδα του Αιγαίου, όπου καλώς λειτουργούν εγκαταστάσεις αφαλάτωσης, όταν υπάρχει ανεκμετάλλευτος ο πλούτος του Αλμυρού.

Ας αξιοποιήσουμε όλες τις εκμεταλλεύσιμες πηγές φυσικού νερού για ύδρευση, ας λειτουργήσουμε το υφιστάμενο φράγμα στον Αλμυρό, επιμηκύνοντας το διάστημα παροχής γλυκού νερού, ας κατασκευάσουμε το υποδεικνυόμενο φράγμα από την επιστημονική κοινότητα και, αν δεν καλυφθούν όλες οι ανάγκες σύμφωνα με τις προβλέψεις, μετά να καταλήξουμε στην αφαλάτωση και στο βιομηχανικό νερό.

Σε κάθε περίπτωση, όποιος φορέας ύδρευσης επιθυμεί να προχωρήσει στην εγκατάσταση μονάδων αφαλάτωσης, το σχετικό πλαίσιο υπάρχει (και μάλιστα επιβάλλεται να αυστηροποιηθεί σε όλα τα επίπεδα), η αγορά λειτουργεί – ιδού πεδίο δόξης λαμπρό. Ανεξαρτήτως του αν διασφαλίζεται ή όχι το δημόσιο συμφέρον, θα αναλάβει και την ευθύνη.

Οι εγκαταστάσεις του φράγματος Αποσελέμη και οι αγωγοί διανομής του νερού στοίχησαν στον Έλληνα πολίτη πάνω από 280 εκατομμύρια ευρώ και, λόγω της λειψυδρίας, κινδυνεύουν να παροπλιστούν. Ωστόσο όπως αποδεικνύεται, οι εγκαταστάσεις του φράγματος δεν μπορούν να καλύψουν τις υδρευτικές ανάγκες του Ηρακλείου, του βόρειου τμήματος του νομού και της επαρχίας του Μεραμπέλου.

Αξιοσημείωτο είναι ότι, σήμερα, η Περιφέρεια Κρήτης κατασκευάζει νέο αγωγό υδροδότησης της Ελούντας από το φράγμα.

Αξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ,

Οι κραυγές προσχηματικής αγωνίας που εκπέμπονται από το Δήμο Ηρακλείου, μαζί με τις σπασμωδικές ενέργειες (παραπομπή διάνοιξης νέων γεωτρήσεων στο μέλλον, ανακατασκευή αγωγού μεταφοράς νερού Τυλίσσου-Κέρης, μελέτες….. τροπολογίες του νόμου και λειτουργία μονάδων αφαλάτωσης) οδηγούν στην κατασπατάληση δημοσίου χρήματος, χωρίς ουσιαστική αντιμετώπιση του προβλήματος υδροδότησης. Δεν θα ήταν προσχηματική η συμπεριφορά αυτή αν δεν υπήρχε η εκκωφαντική απραξία της προηγούμενης διετίας.

Οι υπεύθυνοι που άφησαν το Ηράκλειο χωρίς νερό, για να επιβάλουν λύσεις με το πρόσχημα της «έκτακτης ανάγκης», πρέπει να επωμιστούν και το κόστος.

Η λύση ή οι λύσεις που θα δοθούν για την υδροδότηση με φυσικό νερό αρίστης ποιότητας πρέπει: να είναι στο πλαίσιο της ενιαίας διαχείρισης, να έχουν διαδημοτικό χαρακτήρα και μακροχρόνιο ορίζοντα, βασισμένες σε τεκμηριωμένο σχεδιασμό και απαλλαγμένες από αποσπασματικές και τοπικιστικές προσεγγίσεις.

Σας καλώ να εκπληρώσετε το χρέος σας απέναντι στους πολίτες και στην οικονομία του νομού Ηρακλείου, μεριμνώντας για την ύδρευση με φυσικό νερό από τις πηγές του Αλμυρού, όπως εξάλλου πράξατε κατ’ αναλογία και για το Λεκανοπέδιο της Αττικής.

Η αντιμετώπιση του Ηρακλείου σε σχέση με την υδροδότησή του πρέπει:

να υλοποιείται στο πλαίσιο της δημόσιας διαχείρισης των συστημάτων συλλογής και διανομής του νερού από φορέα της τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτου και δεύτερου βαθμού,
να είναι αντίστοιχη ως προς τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του νερού που ισχύουν διαχρονικά στο Λεκανοπέδιο Αττικής,
καθώς και αντίστοιχη ως προς τα οικονομικά μεγέθη χρηματοδότησης, με σεβασμό στους εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους που έχουν δαπανηθεί ή θα δαπανηθούν.

Αξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ,

Θεωρώ ιδιαίτερα κρίσιμο, μέχρι την επόμενη επίσκεψή σας στο νησί, να έχει προχωρήσει η δρομολόγηση της λύσης που προτείνουν οι επιστήμονες για την ύδρευση του Ηρακλείου, καθώς η ανάγκη είναι επιτακτική και δεν υπάρχουν περιθώρια καθυστερήσεων.

Σας ευχαριστώ για την κατανόηση.
Είμαι στη διάθεση σας, όπου μπορώ να φανώ χρήσιμος.

Ένας πολίτης του Ηρακλείου.

Γιάννης Ν. Μπαλαχούτης
Χημικός

Κοινοποίηση: